گروه بینالملل سراج24، محمدبابایی نساز
سوم آذر ماه 1392 وزرای خارجه ایران و پنج عضو دائم شورای امنیت به همراه آلمان با حضور کاترین اشتون مسئول وقت سیاست خارجی اتحادیه اروپا در شهر ژنو توافقی را درباره برنامه هسته ای تهران امضا کردند که به «برنامه اقدام مشترک» معروف شد. بر اساس این توافق قرار شد طرفین تا تیرماه سال جاری به یک توافق جامع برسند. اما در این فاصله زمانی توافقی حاصل نشد و طرفین مجبور شدند این مهلت را برای سه ماه دیگر تمدید کنند. هدف کلی غرب جلوگیری از دستیابی ایران به فناوری ساخت بمب اتم و تهران نیز به دنبال لغو کامل تحریم ها بود.
در حالی که بر اساس برنامه اقدام مشترک غرب متعهد شده بود در مقابل اقدامات اعتمادسازانه ایران، تحریم های مربوط به هسته ای را لغو کند، اما در روزهای پایانی به سوم آذر مقامات آمریکایی برخلاف این تعهد عمل کرده و به جای لغو از تعلیق تحریم ها سخن گفتند. نمایندگان رئیسجمهور امریکا در جلسه استماع اعضای دموکرات مجلس نمایندگان تأکید کردند برداشته شدن یکجای تحریمها علیه ایران غیرقابل مذاکره است. نمایندگان اوباما که نامشان ذکر نشده اظهار داشتند هیئت امریکایی تأکید کرده که اجرای تحریمها تعلیق خواهد شد و امریکا پس از آن میزان پایبندی کامل ایران به توافق را مورد ارزیابی قرار خواهد داد. همچنین نمایندگان کاخ سفید به سناتورهای دموکرات کنگره گفتهاند که «برداشته شدن یکجا»ی تحریمهای امریکا مسئلهای «غیرقابل مذاکره» است و تحت «هیچ شرایطی» رئیسجمهور نخواهد پذیرفت که به طور کامل همه تحریمها را در روز اول بردارد. این اظهارات آمریکایی ها در حالی بود که ایران به تمامی تعهدات خود بر اساس برنامه اقدام مشترک عمل و اعلام کرده است که به کمتر از لغو تحریم ها رضایت نخواهد داد. از سوی دیگر، غرب خواستار کاهش ظرفیت سانتریفیوژهای به سه هزار تعداد است اما ایران حتی با برچیدن حتی یک سانتریفیوژ نیز مخالف است و حتی اعلام کرده است که قصد دارد این ظرفیت را افزایش دهد.
از روز سه شنبه هفته گذشته مذاکره کنندگان دو طرف در وین گردهم آمدند تا اخرین تلاش های خود را برای رسیدن به یک توافق جامع به کار گیرند. اما هر چقدر که به مهلت تعیین شده نزدیک می شدند نشانه ای مبنی بر اینکه که دو طرف موفق شده اند به پیشرفتی دست یابند مشاهده نمی شد و اظهارات جسته و گریخته دیپلمات ها حاکی از ان بود که بحث غنی سازی و تعداد سانتفیوژهای ایران و نحوه و زمان لغو تحریم ها از سوی آمریکا همچنان مهمترین موضوعات مورد اختلاف دو طرف است و هیچکدام از طرفین حاضر نیستند از موضع خود عقب نشینی کنند. بنابرین مشخص بود که دستیابی به یک توافق جامع بر اساس انچه که در برنامه اقدام مشترک ذکر شده بود، تا سوم اذر غیرمحتمل است.
روز یکشنبه (دوم آذر) اوج مذاکرات هسته ای بود. دیدارهای فشرده ای دو جانبه و چندجانبه بین دیپلمات های ارشد کشورهای حاضر صورت گرفت. سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه نیز به همتایان خود در وین پیوست و وزیر خارجه چین نیز امروز وارد مکان مذاکرات می شود. گزارش شد که حتی سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان نیز به مدتی کوتاهی وارد وین شد و با جان کری در هواپیما دیدار و گفت وگو کرد. مشخص نیست که بین طرفین چه صحبتهای رد و بدل شده است اما بعضی تحلیلگران معقتدند عربستان دست کم تاثیر سازنده ای بر مذاکرات ندارد. العالم گزارش داد، محافل آگاه همچنین خاطر نشان کردند که سعود الفیصل در حال حاضر، نقش نماینده رژیم صهیونیستی را ایفا می کند و همان اظهاراتی را تکرار می کند که نتانیاهو تکرار می کرد. این نقش ریاض در حالی است که مقامات رژیم صهیونیستی و اعضای آیپک، لابی طرفدار این رژیم به صورت مرموزی در این دور از مذاکرات سکوت کرده اند که بیش از هر چیزی نشان دهنده این است که صهیونیست ها از عدم دستیابی توافق بین ایران و قدرت های جهانی مطئمن هستند.
در گزارش روز شنبه سراج24 گفته شد که دستیابی به توافق جامع در مهلت تعیین شده باتوجه به حل نشدن اختلافات اساسی بعید به نظر می رسد. این مساله روز یکشنبه بیش از بیش به واقعیت نزدیک شد، روزنامه تلگراف در همین روز گزارش داد که امیدها برای توافق جامع رنگ باخته است. خبرنگاران ایرانی و غیرایرانی حاضر در وین به صورت غیررسمی در صحفه های توئیتر خود از منتفی شدن دستیابی به توافق جامعه خبر دادند. باراک اوباما نیز در مصاحبه ای که روز یکشنبه با شبکه خبری «ای بی سی» داشت، با اشاره به اینکه هنوز شکاف موجود در مذاکرات هستهای «چشمگیر» است، تاکید کرد: «خیلی زود است که بگوییم که طرفین مذاکره تا روز دوشنبه به توافق نهایی میرسند یا خیر».
گزارش ها حاکی از آن است که طرفین از رسیدن به یک توافق جامع ناامید شده و برای فرار از شکست کامل مذاکرات به دنبال گزینه های جایگزین و تمدید کوتاه مدت مهلت مذاکرات هستند. خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس گزارش داد که دیپلماتهای ۱+۵ تلاش برای حصول توافق تا ضربالاجل را کنار گذاشته و گفتگوهای داخلی بین خود برای تمدید مذاکرات را آغاز کردند.
یک مقام بلندپایه آمریکایی نیز روز یکشنبه گفت که وزیر خارجه آمریکا در جریان اولین دیدار دوجانبه خود شخصاً پیشنهاد تمدید مذاکرات را به همتای ایرانی خود ارائه داده است. در همین حال، المانیتور با اشاره به حاضر شدن وزرای خارجه کشورهای گروه 1+5 از احتمال تمدید 24 ساعته مذاکرات خبر داد.
به نظر می رسد، نه دیپلمات های ایران و نه آمریکا بنا بر دلایلی که بیش از هر چیزی ریشه در سیاست داخلی کشورشان دارد، نمی خواهند پس از یک سال مذاکره بدون دستاورد مشخصی به پایتخت هایشان بازگردند و شکست در مذاکرات را اعلام کنند. «آرین طباطبائی» تحلیلگر مسائل هستهای و عضو برنامه امنیت بینالملل مرکز «بلفر» در گفتوگو با فارس با اشاره به اینکه تمدید مذاکرات محتملترین گزینه است، تاکید کرد، «طرفین اعتبار سیاسی زیادی برای مذاکرات خرج کردهاند و این امر هزینه شکست را افزایش داده است.» برخی منابع غربی گزارش دادهاند که ایران و گروه 1+5 روز دوشنبه موافقتنامه شفاهی را تحت عنوان «توافق سیاسی» اعلام کرده و سپس زمانی دو ماهه برای تعیین جزئیات توافق جامع، اختصاص میدهند.
یک تحلیلگر مؤسسه جنگ و صلح گفته: «معنی توافق سیاسی یک توافق نانوشته است به این معنی که توافق شود که بر سر هیچچیز توافق نشده است». به عبارت دیگر طرفین پس از یک سال مذاکرات فشرده، اعلام خواهند کرد که توافق کرده اند که بر سر یک سری از مسایل اختلاف نظر دارند. بدیهی است که در چنین شرایطی هیچکدام از طرفین نمی توانند اعلام پیروزی و یا شکست کنند.
انتهای پیام/
